Ссылки доступа

ОТБ: “Душанбе-Хўжанд пуллик йўли очилгандан сўнг, Тожикистонда товар айирбошлаш 19 фоизга камайди»


Осиё тараққиёт банкининг фикрига кўра, Душанбе — Хўжанд пуллик йўли фойдаланишга топширилгандан сўнг, Тожикистонда савдо ҳажми 19 фоизга камайди. Тожикистон ҳукуматининг таъкидлашича, йўлнинг тўлови унга йил давомида сифатли таъмирлаш харажатларини тўлиқ қоплашга имкон беради.

Ҳукумат маршрутни сақлаш учун маблағ ажратмайди, деб ишонтиради Тожикистон транспорт вазирлиги.

Душанбе — Чаноқ автомобиль йўлини реконструкция қилиш бундан ўн йил олдин — 2010 йилда якунланган. 20 йил муддатга ХХРдан қарзга олинган деярли 300 миллион доллар бу ишларга сарфланди. Душанбедан Хўжандгача бўлган пуллик йўлдан ҳар куни минглаб одамлар фойдаланади. Ушбу йўналишга муқобил йўл йўқ. Осиё тараққиёт банки (ОТБ) томонидан ўтказилган тадқиқотга кўра IRS (Innovatsion Road Solutions) оффшор компанияси томонидан бошқариладиган йўл Тожикистоннинг иккита йирик шаҳарларини бирлаштиради ва Ўзбекистонга олиб боради.

ОТБ иқтисодчилари давлат ва хусусий сектор ўртасидаги ҳамкорликни IRS мисолида баҳолаб, Душанбе — Хўжанд пуллик йўли фойдаланишга топширилгандан сўнг, Тожикистонда товар айирбошлаш ҳажми 19 фоизга камайганини таъкидламоқда. Бунинг сабаби шундаки, кичик корхоналарнинг юкларни ташиш учун харажатлари кўпайган, дея қайд этади тадқиқот.

ОТБ маълумотларига кўра, Тожикистон Душанбе ва Хўжанд ўртасидаги йўлни реконструкция қилиш учун тахминан 296 миллион доллар ажратган. Ушбу маблағнинг 281 миллион доллари ХХРдан 20 фоизли имтиёзли кредит сифатида 2 фоиз ставкаси билан олинган. Маршрутни қуриш Хитой йўл қурилиш компанияларига юклатилган. Йўлнинг умумий узунлиги 354 км.ни ташкил этди. Шунингдек, 39 та кўприк, учта катта туннель ва кўплаб галереялар қурилди.

Тадқиқот муаллифлари ХХР ссудасини тўлаш жадвалини туздилар, унга кўра бошида фоизлар ва асосий суммани тўлаш деярли 20 миллион долларни ташкил этади, аммо 2029 йилга келиб аста-секин 14 миллион долларга камаяди.

“2010 йил бошида йўлни реконструкция қилиш ишлари якунлангандан сўнг, Тожикистон ҳукумати Душанбе — Хўжанд — Чаноқ пуллик йўлидан фойдаланиш ҳуқуқини Тожикистон фуқаролари томонидан Британиянинг Виржиния оролларида рўйхатдан ўтган Innovatsion Road Solutions (IRS) хусусий компаниясига ўтказди. Тожикистон ҳукумати IRS билан 30 йиллик концессия шартномасини имзолади ва уни ижтимоий нафақалардан ташқари барча солиқлардан озод қилди. «Тожикистон ҳукумати ва компания ўртасидаги келишув ҳеч қачон жамоатчиликка маълум бўлмаган. Бунинг сабабларидан бири шундаки, пуллик йўлни бошқариш ҳуқуқи IRS компаниясига танловсиз ўтказилган, дейди ОТБ иқтисодчилари.

Душанбе — Чаноқ пуллик йўли 2010 йил 1 апрелда очилган. ОТБ тадқиқотида таъкидланишича, дастлаб минтақада тарифлар автомобиллар учун км учун 0,4 АҚШ доллари, юк машиналари учун км учун 4 АҚШ долларигача белгиланди. Ушбу тарифга кўра, автомобиль ҳайдовчилари йўлдан фойдаланиш учун тахминан 11 доллар тўлашлари керак эди, юк машиналари учун тўлов эса 100 долларга етди. Бироқ, 2020 йил февраль ойида миллий валютанинг сомонийнинг долларга нисбатан курси пасайиши билан автомашиналар учун бир хил масофани босиб ўтиш тахминан 7 долларни ёки ҳар бир км учун тахминан 2 центни ташкил этади.

Душанбе — Чаноқ пуллик йўли лойиҳаси давлат сектори қандай хавф-хатарларга дучор бўлишининг ўзига хос намунасидир ва хусусий компания мамлакатда муҳим транспорт артериясидан фойдаланишда монополияга эга бўлиши мумкин. «Келажакда бундай хатарларга йўл қўймаслик учун расмийлар ушбу масалалар бўйича қарор қабул қилиш жараёнини иложи борича очиқроқ қилишлари керак», деб тавсия қилади ОТБ экспертлари.

Тожикистон ҳукумати IRS компаниясининг ҳақиқий эгаларининг исмларини ҳали эълон қилгани йўқ. Тожикистон парламентининг қуйи палатаси — Мажлиснинг собиқ депутатлари сўзларига кўра, IRS билан келишувни ратификация қилиш ёпиқ эшиклар ортида бўлиб ўтди. Бундан ташқари, унинг ҳар бир аъзоси ҳужжат тафсилотларини ошкор қилмаслик тўғрисида тилхат берди.

2010 йил июль ойида Deutsche Welle радиостанцияси Тожикистондаги ягона пуллик йўлнинг оператори Innovative Road SolutionsБританиянинг Виржиния оролларининг оффшор зонасида Тожикистон Президенти Эмомали Раҳмоннинг қизи Озода Рахмонанинг эри Жамолиддин Нуралиев номидан рўйхатдан ўтганлиги ҳақида хабар берди. Жамолиддин Нуралиев ҳозирда Тожикистон Миллий банки раисининг биринчи ўринбосари лавозимини эгаллаб турибди. Бироқ, кейинчалик Жамолиддин Нуралиев берган интервьюсида на ўзи ва на Тожикистон Молия вазирлиги IRS компанияси билан ҳеч қандай алоқаси йўқлигини айтди.

XS
SM
MD
LG