Ссылки доступа

Лотин алифбосидаги қозоқ алифбоси варианти оммавий муҳокамага қўйилди


Пайшанба куни норматив-ҳуқуқий ҳужжатлар лойиҳалари веб-сайтида Қозоғистон алифбосини кирилл ёзувидан лотин ёзувига ўтказишнинг айрим масалалари бўйича Қозоғистон Президентининг фармони лойиҳаси эълон қилинди.

Жамоатчилик фикри учун тақдим этилган версия илгари тақдим этилганидан фарқли ўлароқ ң (Ññ ўрнига Ññ) ҳарфининг ёзилиши билан фарқ қилади.

2021 йил январь ойи охирида расмийлар қозоқ алифбосининг лотин тилидаги янги версиясини — ҳукумат томонидан таклиф қилинган тўртинчи версиясини намойиш этишди. У қозоқ тилининг 28 та товушини ўз ичига олган лотин алифбосининг асосий тизимининг 31 та белгисини ўз ичига олади. Ундаги ўзига хос товушлар ә (ä), ө (ö), ү (ü), ұ (ū) ва ғ (ğ), ш (ş) товушлари диакритик белгилар билан белгиланади умлаут (̈), макрон (ˉ), седил ( ̧), бревис (̌).

Тушунтириш хатида фармон лойиҳасида қозоқ тилининг лотин ёзувига асосланган «такомиллаштирилган» алифбосини тасдиқлаш назарда тутилганлиги ва ҳукуматга қозоқ тилининг имло қоидаларини тасдиқлаш ҳуқуқи берилганлиги айтилган. Шунингдек, фармон лойиҳаси «қозоқ тилини лотин ёзувига босқичма-босқич ўтказиш бўйича ишларни самарали амалга оширишга ҳисса қўшади» ва уни қабул қилиш салбий ижтимоий-иқтисодий ва ҳуқуқий оқибатларга олиб келмайди ва молиявий харажатларни талаб қилмайди.»

Қарор лойиҳасини жамоатчилик муҳокамаси 6 майга қадар ўтказилиши кутилмоқда.

Қозоғистоннинг собиқ президенти Нурсултон Назарбоев 2017 йилда қозоқ алифбосини лотин алифбосига ўтказишни буюрган. Альфавитнинг кейинги версиялари (диграфлар ва апострофлар билан) кенг танқид қилинди. 2018 йил 19 февралда Назарбоев янги, учинчи версиясини тасдиқлади (ўзига хос товушларни белгилайдиган юқори диакритикалар билан). У ҳам кўпчиликнинг норозилигига учради.

Ҳукумат 2023 йилдан 2031 йилгача янги алифбога босқичма-босқич ўтишни режалаштирмоқда. Ғарб матбуоти Қозоғистонда лотин алифбосининг жорий этилишини «рус дунёсидан чиқиб кетиш» деб атади.

XS
SM
MD
LG