Ссылки доступа

Фаоллар «Қозоғистоннинг янги Конституцияси лойиҳасини» тақдим этдилар


17 июнь куни Демократик партияни яратиш бўйича ташаббус гуруҳи фаол Жанболат Мамай бошчилигида Қозоғистоннинг мумкин бўлган янги Конституцияси лойиҳасини тақдим этди.

Фаол ушбу лойиҳанинг баъзи моддаларининг мазмунини баён қилди.

Шундай қилиб, лойиҳа мамлакат президентини бир марта беш йиллик муддатга сайлашни таклиф қилади, шу билан бирга ҳар қандай қўшимча шартларни тақиқлашни назарда тутади. Унинг оила аъзолари ва яқин қариндошларига давлат хизматида ишлаш ёки давлат иштирокидаги компанияларда раҳбар лавозимларида ишлашни тақиқлаш таклиф қилинмоқда.

Лойиҳа бир палатали парламентни — миллий қурултойни шакллантиришни, ўзини ўзи илгари суриш институтини тиклашни, шунингдек, пойтахтнинг Алашорда номига ўзгартиришни назарда тутади.

Гуруҳ вакилларининг сўзларига кўра, амалдаги ҳукумат лойиҳани референдумга киритишга йўл қўймайди. «Бизда Конституциянинг тайёр лойиҳаси бор ва биз келажакда ҳукумат ўзгарганда уни умумхалқ референдумига киритиш имкониятига эгамиз», деди Мамай Қозоғистон Инсон ҳуқуқлари бўйича бюросининг матбуот марказида бўлиб ўтган учрашувда. У хоҳловчиларни ўз фикрлари билан ўртоқлашишга ва шу вақтгача лойиҳани муҳокама қилишда иштирок этишга чақирди.

Лойиҳа, шунингдек, Қозоғистон Хавфсизлик Кенгаши президент бошчилигида давом этишини назарда тутади. Мамлакатнинг «иттифоқдош, конфедератив ва ҳар қандай квази давлат тузилмаларига» аъзолиги ҳам чиқариб ташланади ва унинг ҳудудида чет эл қўшинларини жойлаштириш тақиқланади.

Лойиҳада чет элда яшовчи этник қозоқларни давлат томонидан қўллаб-қувватлаш, эҳтиёжмандларни уй-жой билан таъминлаш масалалари ҳам кўзда тутилган.

Жанболат Мамайнинг сўзларига кўра, хоҳловчилар веб-манзили кўрсатилмаган Демократик партия веб-сайтида қозоқ ва рус тилларида таклиф қилинган Конституция лойиҳаси матни билан танишишлари мумкин.

Фаол Жанболат Мамай бошчилигидаги Демократик партияни ташкил этиш ташаббуси гуруҳи (партия 2019 йилда рўйхатдан ўтолмади ва ҳокимиятни тўсиқлар яратишда айблади), шунингдек, банкларнинг фуқароларнинг кредитларини ҳисобдан чиқариш масаласини кўтарди. Танқидчилар кредит амнистияси ғоясини популист деб айтишди.

2019 йил март ойида Остона Нурсултон Назарбоевнинг вориси Қосим-Жомарт Токаев ташаббуси билан Нур-Султон деб ўзгартирилди. Ўша пайтда мамлакатнинг икки йирик шаҳрида ўнлаб одамлар ҳибсга олинган, улар пойтахтнинг қайта номланиши билан ўзларининг норозиликларини билдириш учун кўчаларга чиқишган.

Қозоғистоннинг замонавий тарихида фақат иккита референдум ўтказилган. Иккаласи ҳам расмийларнинг ташаббуси билан амалга оширилди. Биринчидан, 1995 йил апрелда Президент Назарбоевнинг ваколатлари 2000 йилгача сайлов ўтказмасдан узайтирилди; иккинчисида, 1995 йил августда сайловчилардан янги конституция лойиҳасини қўллаб-қувватлаши ёки қувватламаслиги сўралди. Расмий маълумотларга кўра, 90 фоиз Асосий қонун лойиҳасини маъқуллади. Ушбу Конституция қабул қилинганидан бери унга бир неча бор ўзгартиришлар киритилди. Танқидчиларнинг фикрига кўра, 1995 йилги Конституция супер-президентлик республикасини барпо этишга ва авторитар бошқарувни мустаҳкамлашга ёрдам берган.

Шундай қилиб, 2017 йилда қабул қилинган Конституцияга киритилган ўзгартишлар мамлакат президентлигига ўз номзодини кўрсатишни тақиқлашни назарда тутади. Республика жамоат бирлашмалари, хусусан сиёсий партиялар ўз номзодларини кўрсатишлари мумкин. Бундан ташқари, президентликка номзод ҳукуматда ёки сайланган идорада камида беш йиллик тажрибага эга бўлиши шарти мавжуд.

2019 йилда президентликдан кетган Нурсултон Назарбоев кенг ваколатларни сақлаб қолади. У нафақат амалдаги президент муҳим ҳукумат лавозимларига тайинланишларни мувофиқлаштириши керак бўлган тузилма — Хавфсизлик Кенгашини бошқаради, балки у мамлакатнинг сиёсий майдонида ҳукмронлик қилаётган «Нур Отан» партиясининг раисидир. Шунингдек, у «Миллат лидери» унвонига эга, бу унга мол-мулк дахлсизлигини ва жиноий жавобгарликка тортилмаслигини кафолатлайди.

XS
SM
MD
LG