Бундай хулосалар 21 сентябрь куни Америка Freedom House нодавлат ташкилоти томонидан тузилган дунё мамлакатларидаги Интернет эркинлиги ҳолати ҳақидаги янги ҳисоботда келтирилган.
Қозоғистон янги тадқиқотида 100 баллик шкала бўйича 33 балл олди, мамлакатда 39 ёки ундан кам балл Интернет эркинлигининг йўқлигини билдиради. Ҳукумат тинч намойишлар пайтида интернетга киришни чеклашни давом эттирди, дейилади хабарда.
Расмийлар контентни олиб ташлаш учун турли хил техник бўлмаган воситаларни қўлладилар, жумладан «тўғридан-тўғри босим». Ҳукумат, деб ёзади муаллифлар, VNL (виртуал хусусий тармоқлар) ва суд қарорлари орқали анонимликни таъминлашнинг бошқа усулларини бостирдилар. Ташкилот маълумотларига кўра, 2020 йилда регулятор Интернет цензурасини четлаб ўтиш учун 148 та воситани блоклаган. Change.org онлайн-петиция сайти, Медуза ва Kloop сайтларига тадқиқот вақтида кириш мавжуд эмас эди.
«Маҳаллий ва марказий ҳокимият танқидчиларни таъқиб қилишни ва фаолларни ҳибсга олишни давом эттирди. Январь ойида бўлиб ўтадиган парламент сайловлари пайтида Интернет-оммавий ахборот воситаларига таҳдидлар, жумладан, тарқатишдан воз кечиш (DDoC) ҳужумлари кучайган», — дейилади тадқиқотда.
Freedom House тадқиқотида ёзилишича, «гарчи президент Қосим-Жомарт Токаев 2019 йилда президентликка келганида ислоҳотларни ваъда қилган бўлсада, ҳукуматнинг кейинги ҳаракатлари бу ваъдаларга тўғри келмади». Ҳукумат мухолифат тарафдорларини изоляция қилади ёки қамоққа ташлайди, оммавий ахборот воситалари давлатга тегишли ёки ҳукуматга мос ишбилармон доираларга тегишли.
Ҳисоботда Қозоғистон Россия, Белоруссия, Эрон ва Хитой каби давлатлар қаторига киради, уларнинг ҳукумати фойдаланувчиларни ижтимоий тармоқлар ва интернет-платформалардаги постлари учун ҳибсга олган, жиноий жавобгарликка тортган ёки тергов қилган. Freedom House маълумотларига кўра, қозоғистонликлар асосан Фаcэбоок, Инстаграм, Телеграм мессенжери ва YouTube видеохостингларида жойлаштиргани учун таъқибга учраган.
Шунингдек, ҳисоботда Қозоғистон камида 48 мамлакатдан бири сифатида рўйхатга олинган бўлиб, унинг ҳукуматлари ўрганиш даврида технология компанияларига контент, маълумотлар ва рақобат борасида янги қоидалар киритган.
Охирги тадқиқот бутун дунё бўйлаб Интернет фойдаланувчилари 88 фоизини ташкил этувчи 70 мамлакатда интернет эркинлиги ҳолатини баҳолайди ва 2020 йил июндан 2021 йил май ойигача бўлган маълумотларга асосланган. Мамлакатларда Интернет эркинлиги ҳолатини баҳолаш учта асосий тоифа — киришга тўсиқлар, контентни чеклаш, фойдаланувчилар ҳуқуқларининг бузилиши бўйича ўтказилди.
Freedom House маълумотларига кўра, ёмонлашувнинг энг юқори даражаси Мянмада кузатилган, у дарҳол 14 поғона тушиб кетган. «Эркин бўлмаганлар» рўйхатида Озарбайжон (35), Россия (30), Ўзбекистон (28), Покистон (27), Эрон (16) ҳам бор.
«Эркин Интернетга эга мамлакатлар» (70 балл ва ундан юқори) — Грузия (77) ва Арманистон (71). Кучли учликка Исландия, Эстония ва Канада кирди.
«Қисман эркин Интернетга эга мамлакатлар» қаторига Украина (62) ва Қирғизистон (53) киради.
2011 йилда нашр этилган тадқиқотдан 2014 йилгача Қозоғистон «қисман эркин Интернетга эга мамлакат» ҳисобланган. 2015 йилда Қозоғистоннинг иши ёмонлашди ва у «эркин Интернетга эга бўлмаган мамлакат» тоифасига кирди ва ўшандан бери бу рўйхатдан чиқмади.