Ссылки доступа

Тошкент ва Ашхобод иқтисодий манфаатлар учун Афғонистондаги Толибон ҳокимиятига кўз юммоқда


Яқинда Туркманистон Президенти Гурбангули Бердимуҳамедов Ўзбекистонга ташриф буюриб, Президент Шавкат Мирзиёев билан музокара ўтказди.

Туркманистон ва Ўзбекистон Афғонистон орқали ўтадиган савдо йўлларининг иқтисодий салоҳиятига эътибор қаратиб, жанубий қўшнига нисбатан ҳам худди шундай сиёсат олиб бормоқда.

Иккала президент ҳам 5 октябрь куни бўлиб ўтган учрашувда ўз мамлакатлари «Афғонистон халқига» ёрдам беришда давом этишларини аниқ айтишди.

Мирзиёевнинг таъкидлашича, минтақа тараққиётининг хавфсизлиги ва барқарорлиги кўп жиҳатдан Афғонистондаги вазиятга боғлиқ.

Бундан ташқари, «барқарор ривожланиш» — бу асосий ибора, чунки Туркманистон ва Ўзбекистон катта фойда олиши мумкин бўлган лойиҳалар мавжуд, бироқ улар Афғонистонда барқарорлик ва мамлакатни бошқараётганлар билан ҳамкорликни талаб қилади.

Туркманистон учун бу 1800 км узунликдаги Туркманистон-Афғонистон-Покистон-Ҳиндистон (ТАПҲ) газ қувурининг ҳар йили 33 миллиард куб метрга яқин туркман газини экспорт қилиш учун мўлжалланган лойиҳаси.

Бу лойиҳа 90 йилларнинг охирида Толибон Афғонистоннинг кўп қисмини назорат қилганда амалга ошгандек туюлган эди, лекин Афғонистонда хавфсизлик таъминланмагани учун ундан кейин имконсиз бўлиб қолди.

Покистон ТАПҲ қурилишини хоҳлайди ва Толибонга бошқа мамлакатларга қараганда кўпроқ таъсир ўтказа олади.

Ҳозирги вақтда табиий газ нархи 1000 кубометр учун 1000 доллардан ошиб кетаётгани боис, Туркманистон ҳукумати ТАПҲ лойиҳасининг кейинги ривожланишига ишора қилади.

Лекин бир муаммо бор — инвесторларни топиш ва лойиҳани молиялаштириш. Бундан ташқари, Ҳиндистоннинг роли, шубҳасиз, аввалгидек бўлгани каби, шубҳасиз, Покистон деярли Ҳиндистоннинг газ улушини олади. Ҳозирги тақсимот билан Афғонистон йилига 5 миллиард кубометр, Покистон 14 миллиард кубометр, Ҳиндистон 14 миллиард кубометр олади.

Туркманистон, мамлакат газ конларидан Афғонистон чегарасига борадиган қувур қисмини қурганини даъво қилмоқда.

Аммо яқинда кўриниб турибдики, ТАПҲ Туркманистон участкасида бир қатор ишлар амалга оширилган ва 2019 йилда Россиянинг Челябинск қувур-прокат заводидан қувур сегментларини сотиб олишга камида 219 миллион доллар сарфланган.

Ўзбекистон мисолида, аввал айтиб ўтганимиздек, сўнгги 15 йил ичида Ўзбекистонни Афғонистон билан боғлайдиган инфратузилма лойиҳаларига катта маблағ сарфланди.

Бир қатор лойиҳалар ҳали тугалланмаган ёки ҳали бошланмаган, лекин улардан иккитаси Ўзбекистон учун жуда муҳим — темир йўл ва янги электр узатиш линияси.

Ўзбекистон Афғонистон шимолидаги Мозори Шариф шаҳри билан темир йўл орқали боғланган. Хитой бу йўл орқали Афғонистонга аллақачон юк жўнатган, НАТО эса Ўзбекистон темир йўли орқали Европа ва Афғонистон ўртасида юк ташиш учун фойдаланган.

Июлдан бери Президент Мирзиёев Покистон Бош вазири Имрон Хон билан икки марта учрашган ва ҳар икки сафар ҳам Мозори Шарифдан Кобул орқали Пешоваргача темир йўл линияси қурилиши кун тартибида бўлган.

Бу филиал Ўзбекистон ва бошқа Осиё вҳамда Европа мамлакатларини Араб денгизидаги Покистон портлари билан боғлаб турарди.

Бу, эҳтимол, ҳар икки йўналишда ҳам юк ташишни кўпайтиради, бу эса Ўзбекистонга транзит тўловларидан қўшимча даромад келтиради ва 2018 йилда Ўзбекистон томонидан Афғонистон чегараси яқинида қурилган Термизда улкан юк марказини қуриш харажатларини оқлайди.

Бу келажак учун лойиҳалар. Аммо ҳозирча Туркманистон ва Ўзбекистон 2001 йилдан кейин қурилган электр узатиш линиялари орқали Афғонистонга электр энергиясини экспорт қилмоқдалар ва кутилганидек, Толибон ҳукуматида маблағ етишмаяпти ва электр энергияси импортини тўлай олмаяпти.

Осиё тараққиёт банки маълумотларига кўра, Афғонистонда ишлаб чиқарилган электр энергиясининг 73 фоизи импорт қилинади. Улардан 57 фоизини Ўзбекистон, 22 фоизини Эрон, 17 фоизини Туркманистон ва 4 фоизини Тожикистон етказиб беради.

Афғонистон электр энергияси импортига қанча маблағ сарфлаши ҳақида ҳар хил маълумотлар бор, лекин бу йилига қарийб 300 миллион долларни ташкил қилади.

Шундай қилиб, Туркманистон Афғонистонга электр энергияси экспорти учун қарийб 51 миллион доллар, Ўзбекистон эса тахминан 171 миллион доллар олди.

Ўзбекистон мамлакатнинг Сурхон шаҳридан Кобул шимолидаги Пули-Хумригача бўлган 500 киловолтлик электр узатиш линиясининг 260 километрлик қисмини қурмоқда, бу ўзбек электр энергиясини Афғонистонга экспортини қарийб 70 фоизга оширади.

Туркманистон электр энергияси Афғонистон шимоли-ғарбини, Ўзбекистондан эса Кобулни таъминлайди.

Яқинда Американинг The Wall Street Journal ишбилармон газетаси Афғонистон давлат энергетика компанияси энергия импорти учун 40 миллион доллардан ошмаслиги ҳақида хабар берди, бу эса унинг Марказий Осиёдаги қўшнилари Афғонистонга электр энергиясини етказиб беришни тўхтатишига олиб келиши мумкин.

XS
SM
MD
LG