Ссылки доступа

ЕИ Қозоғистондаги референдумни «эътиборга олди» ва ҳукуматни ДИИҲБ/ЭХҲТ тавсияларини бажаришга чақирди


Европа Иттифоқи Қозоғистонда 5 июнь куни бўлиб ўтган референдумни «эътиборга олишини» билдирди ва ЕХҲТ Демократик институтлар ва инсон ҳуқуқлари бўйича бюроси (ДИИҲБ) тавсияларини амалга ошириш муҳимлигини таъкидлади.

«ЕИ президент [Қасим-Жўмарт] Тўқаев томонидан 16 март куни бошланган сиёсий ислоҳотларни, шунингдек, фожиали январь воқеаларидан кейин бошланган ижтимоий-иқтисодий ислоҳотларни олқишлайди. Шунингдек, биз аҳоли билан тўғридан-тўғри маслаҳатлашувлар ўтказиш тўғрисидаги қарорни олқишлаймиз ҳамда ЕХҲТ/ДИИҲБни референдумни кузатишга таклиф қиламиз. Олдинга назар ташлайдиган бўлсак, Қозоғистон учун ЕХҲТ/ДИИҲБ тавсияларини тўлиқ амалга ошириш ниҳоятда муҳим бўлади», дейилади ташкилот сайтида эълон қилинган баёнотда.

2021 йилнинг январида бўлиб ўтган парламент сайловларидан сўнг ташкилот фуқароларнинг «танлаш ҳуқуқидан маҳрум» эканлигини ва сайлов куни тўлиқ шаффофлик етишмаётганини ҳис қилди, чунки сайлов олдидан «келишилган чора-тадбирлар» айрим маҳаллий кузатувчиларга самарали назоратни амалга оширишга тўсқинлик қилди. Ўшанда ДИИҲБнинг кўп йиллик ва муҳим тавсиялари, жумладан, асосий эркинликлар, сайлов комиссияларининг мустақиллиги, сайлаш ва сайланиш ҳуқуқи, сайловчиларни рўйхатга олиш, оммавий ахборот воситалари ва нашрлар билан боғлиқ тавсиялар эътибордан четда қолгани таъкидланган эди. Европа Иттифоқи ўз навбатида ўтган йилги сайловларни «тизимли камчиликлар» ва «қўлдан бой берилган имконият» натижаси деб таърифлаб, сиёсий рақобат бўлмаганда фуқаролар «ҳақиқий танловсиз қолиб кетганини» таъкидлади.

ЕХҲТ/ДИИҲБнинг референдумни баҳолаш миссияси аввалроқ миссия фаолияти 9 июнда якунланиши ҳақида хабар берган эди. Миссия вакилларининг таъкидлашича, тавсиялар билан таҳлил икки ойдан кейин чоп этилади.

7 июнь куни Марказий комиссия Конституцияга ўзгартиришлар киритиш бўйича овоз беришнинг якуний натижаларини ва Асосий қонунга киритилган ўзгартишларни кучга киришини эълон қилди. Комиссия маълумотларига кўра, 77,18 фоиз ўзгартиришлар қабул қилинишини қўллаб-қувватлаган.

Кузатувчилар ва журналистлар референдум давомида кўплаб қонунбузарликлар, жумладан, сайлов қутиларига бюллетенларни тўлдириш ва сайлов участкаларига мустақил кузатувчилар киритилмагани ҳақида хабар беришди. Сайловчилардан ўзгартишларнинг бутун пакети учун овоз бериш сўралган ва ҳокимият Конституция моддаларининг учдан бир қисмига тааллуқли 56 та ўзгартириш ва қўшимчалар билан танишиш учун бир ой вақт сарфлаган. Референдум бир қатор шаҳарларда мухолифат эълон қилган митинглар ўтказилаётган жойларда хавфсизлик чоралари кучайтирилгани фонида ўтказилди. Фаоллар ҳокимиятни овоз беришни кейинга қолдиришга чақирди.

Расмийлар «супер-президентлик» бошқарув шаклидан кучли парламентга эга президентлик республикасига ўтишни мақсад қилгани айтилаётган тузатишлар «ислоҳотлар кўриниши» ва «косметик» ўзгаришлар туфайли кўплаб экспертлар томонидан танқид қилинди. Расмийларнинг таъкидлашича, сайловда иштирок этадиган партияларни рўйхатга олиш тартиби соддалаштирилмоқда, партиявий бўлмаган фуқаролар парламент ва маҳаллий қонунчилик йиғилишларига номзод бўлишлари мумкин, аммо сиёсий экспертларнинг фикрига кўра, Адлия вазирлиги, унинг раҳбари тайинланади. Президент, партияларни рўйхатдан ўтказмаслик учун ҳали кўп имкониятларга эга.

«Қозоғистон Европа Иттифоқи учун муҳим ва қимматли ҳамкор бўлиб қолмоқда. Биз биргаликда Кенгайтирилган шериклик ва ҳамкорлик тўғрисидаги келишувимиз доирасидаги мажбуриятларни бажаришга ҳаракат қиламиз, жумладан тинч йиғилишлар, ўз фикрини билдириш ва уюшмалар ўтказишнинг асосий эркинликларини таъминлаш, ўзаро боғлиқлик, савдо ва ҳамкорликни ривожлантириш каби соҳаларда», — дейилади хабарда.

XS
SM
MD
LG